ERP Programında Değişiklik Talepleri Nasıl Yönetilmeli?

Bir tekstil fabrikasında muhasebe müdürü, ERP programının fatura ekranına yeni bir alan eklenmesini istiyor. Depo sorumlusu, stok raporuna iki sütun daha girmesini talep ediyor. Satış müdürü ise cari hesap listesinin farklı sıralanmasını istiyor. Bu talepler tek tek küçük görünür. Ama altı ay sonra programcı her yeni sürüm kurulumunda saatlerce uğraşıyorsa, bir şeyler yanlış gidiyor demektir.

ERP (kurumsal kaynak planlaması) programları, şirketin muhasebe, stok, satın alma ve satış gibi tüm işlerini tek bir sistemde toplar. Bu programlar zaten pek çok özellikle geliyor. Ama her şirketin alışkanlıkları farklı. Kimi firma faturada vergi numarasının üstte görünmesini ister, kimi alttan. Kimi firma stok raporunu renk kodlu ister. Bu yüzden yazılım firmaları şirkete özel değişiklikler yapıyor. Buna ‘uyarlama’ ya da ‘özelleştirme’ deniyor. Sorun, bu taleplerin kontrolsüz büyümesinden çıkıyor.

Her talep ayrı bir yama gibi düşünülebilir. Pantolonun bir yerine yama yaparsın, güzel olur. Ama on yama üstüne on yama gelince pantolon artık o pantolon değildir. ERP programları için de aynı şey geçerli. Her eklenen özel kod, programın asıl iskeletinden uzaklaşmasına yol açıyor. Yazılım firması yeni bir sürüm çıkardığında, bu yamalar bazen yeni sürümle uyuşmuyor. O zaman ya yeni sürüme geçilemiyor, ya da tüm yamalar sıfırdan yeniden yazılıyor. Her ikisi de para ve zaman demek.

Bu sorunu çözmenin ilk adımı, talepleri bir süzgeçten geçirmektir. Büyük şirketlerde buna ‘değişiklik talep kurulu’ deniyor. Küçük bir KOBİ için bu kurulun beş kişiden oluşması gerekmez. Bir yönetici, bir muhasebeci ve programı bilen teknik bir kişi yeterli. Bu üç kişi her talebi şu soruyla değerlendirmeli: Bu değişiklik olmadan iş durur mu, yoksa sadece alışkanlık meselesi mi? Çoğu talep ikinci kategoriye giriyor. Ekran düzeni farklı olunca iş durmuyor, sadece alışkanlık değişiyor. Bu tür talepler reddedilmeli ya da ertelenmelidir.

Talebin gerçekten gerekli olduğuna karar verilirse, ikinci adım ‘etki analizi’ yapmaktır. Etki analizi, basitçe şu anlama gelir: Bu değişikliği yaparsak programın başka neresini etkiler? Fatura ekranına yeni bir alan eklemek, sadece fatura modülünü değil, muhasebe entegrasyonunu ve stok hareketlerini de etkileyebilir. Bunu önceden bilmek, sürpriz sorunları önler. Bu analizi yazılım firmasının teknik ekibi yapmalı. Ama talep sahibi yönetici de bu analize katılmalı. Çünkü teknik ekip işin programlama tarafını bilir; yönetici ise iş sürecinin ne anlama geldiğini bilir.

Üçüncü adım, onaylanan değişiklikleri bir plana bağlamaktır. Her onaylanan talep hemen yapılmamalı. Biriktirilmeli ve belirli aralıklarla, ‘sürüm planlaması’ adı verilen bir takvimle sisteme işlenmelidir. Örneğin her üç ayda bir, o dönemde biriken onaylı değişiklikler toplu olarak yapılabilir. Bu yöntemin iki büyük faydası var. Birincisi, programcı her hafta ayrı ayrı değişiklik yapmak yerine toplu çalışıyor; bu hem hız hem de tutarlılık sağlıyor. İkincisi, değişiklikler sisteme girmeden önce test edilebilir. Canlı sistemde yapılan acele değişiklikler bazen beklenmedik hatalara yol açıyor. Test ortamında deneyen firma bu sürprizleri yaşamıyor.

Pratikte en büyük zorluk, talepleri kayıt altına almaktır. Küçük firmalarda talepler çoğunlukla telefon ya da yüz yüze konuşmayla iletiliyor. Muhasebeci programcıyı koridorda yakalıyor, ‘şunu bir değiştiriver’ diyor. Programcı da yapıyor. Ama bu değişiklik hiçbir yere yazılmıyor. Altı ay sonra ne değiştirildiğini kimse hatırlamıyor. Bu yüzden en basit önlem, her talebin kâğıda ya da bir metin dosyasına yazılmasıdır. Tarihi, kim istedi, ne istedi, neden istedi. Bu kayıt olmadan talep değerlendirme kurulu da, etki analizi de havada kalır.

ERP programına yatırım yapan bir KOBİ yöneticisi şunu bilmeli: Programı satın almak işin yüzde kırkıdır. Geri kalan yüzde altmış, programı doğru kullanmak ve doğru yönetmektir. Değişiklik taleplerini düzene sokmak bu yönetimin en önemli parçasıdır. Talep kurulu kurmak, etki analizi yaptırmak ve sürüm planına uymak karmaşık şeyler değildir. Ama bu üç adımı atlayan firmalar, bir süre sonra kendi programlarını tanıyamaz hale gelir. O noktada ya programı baştan kurmak gerekir, ya da yamalı bohçayla yaşamaya devam edilir. İkisi de maliyetlidir.


kurumsal yazılım seçimi başarılı olduğunda ekrana daha fazla bilgi değil, yönetime daha net karar sunar. Kurumlar arası kopukluk azalır, sorumluluk görünür olur ve ölçülebilir ilerleme başlar. Bu nedenle mesele araç seçimi değil, işletme disiplininin teknolojiyle yeniden kurulmasıdır.


Gökhan Mercanoğlu
ERP ve Kurumsal Yazılım