Birçok küçük ve orta ölçekli işletmede işler şöyle yürür: Depo görevlisi mal çıkışı yapar, muhasebeci faturayı keser, patron döndüğünde her şeyi öğrenir. Ya da satış elemanı müşteriye yüksek iskonto verir, kimse fark etmez. Ay sonunda rakamlar tutmayınca herkes birbirine bakar. Bu tablo Türkiye’deki pek çok firmada tanıdık gelir. Sorun kötü niyetten çok düzensizliktir. İşler kişilere bağlı yürüdükçe, o kişi izne çıktığında veya işten ayrıldığında her şey karışır.
ERP (kurumsal kaynak planlaması) programları bu soruna somut bir çözüm getiriyor. Bu programların içinde iş akışları tanımlanabiliyor. İş akışı, bir işlemin hangi sırayla, kimin onayıyla ve hangi kurallara göre ilerleyeceğini belirleyen adımlar bütünüdür. Mesela bir satın alma talebi oluşturulduğunda program otomatik olarak sıradaki onay adımına gönderiyor. Depo müdürü onaylamadan sipariş açılmıyor, muhasebe müdürü onaylamadan ödeme emri çıkmıyor. Her adım kayıt altına alınıyor.
Yetki sınırları da aynı şekilde programa işleniyor. Bir satış temsilcisinin verebileceği maksimum iskonto oranı programa girilir. Bu sınırı aşan bir teklif oluşturulmak istendiğinde program uyarı verir veya işlemi durdurur. Aynı mantık satın alma için de geçerlidir: Belirli bir tutarın üzerindeki alımlar otomatik olarak üst yöneticinin onayına düşer. Bunları ayrıca takip etmek, telefon açmak veya faks göndermek gerekmez. Program zaten biliyor ve yönlendiriyor.
Bu düzenin en somut faydası hata riskinin azalmasıdır. Elle tutulan defterlerde veya ayrı ayrı Excel tablolarında bir kalem atlanabilir, bir rakam yanlış yazılabilir. ERP programında ise her işlem bir öncekiyle bağlantılı. Stoktan mal çıkışı yapılmadan fatura oluşturulamıyorsa, fatura oluşturulmadan sevk belgesi düzenlenemiyorsa, zincirin herhangi bir halkasında eksiklik kaldığında sistem ileriye geçmez. Bu basit ama güçlü bir mekanizma. Ay sonunda rakamlar neden tutmuyor diye saatlerce uğraşmak yerine, işlemler doğru sırayla ve eksiksiz ilerliyor.
Suistimal riskinin azalması da bu düzenin doğal bir sonucu. Kimin ne zaman ne yaptığı programda kayıtlı. Bir kullanıcı hangi faturayı değiştirdi, hangi siparişi iptal etti, hangi iskonto oranını uyguladı — bunların hepsi iz bırakıyor. Denetim için ayrıca bir çaba harcamak gerekmiyor. Patron veya muhasebe müdürü istediği zaman bu kayıtlara bakabiliyor. Özellikle 2001 yılında yaşanan ekonomik sıkışma döneminde nakit akışını ve stok hareketlerini sıkı tutmak zorunda kalan firmalar için bu özellik ciddi bir güvence sağlıyor.
Tabii bu sistemi kurmak kolay değil. Önce firmanın kendi iş akışlarını kağıda dökmesi gerekiyor. Kim neyi onaylıyor, hangi işlem hangi sırayla ilerliyor, hangi tutarın üstünde üst onay şart — bunlar net olmadan programa hiçbir şey girilemiyor. Pek çok KOBİ bu adımda tökezliyor çünkü aslında yazılı kurallar hiç olmamış, her şey alışkanlıkla yürümüş. Programı kuran yetkili bayi bu süreçte rehberlik ediyor ama asıl işi firma içinde yapmak gerekiyor. Ayrıca çalışanların bu yeni düzene alışması zaman alıyor. ‘Neden her şeyi programa girmem lazım, eskiden not alırdım yeterdi’ diyen personelle karşılaşmak kaçınılmaz.
ERP programına geçmeyi düşünen bir KOBİ yöneticisi için şu soru belirleyici olabilir: Firmamda bugün bir işlem kimin onayından geçiyor, kim ne kadar yetkiye sahip ve bunlar yazılı mı? Cevap ‘yazılı değil, hep böyle yaptık’ ise programdan önce bu kuralları netleştirmek gerekiyor. Program bir sihir değil; var olan düzeni daha hızlı ve güvenli çalıştıran bir araç. Düzen yoksa program da düzeni kendiliğinden getirmiyor. Ama kurallar bir kez programa işlendiğinde, o günden itibaren işler kişiye değil sisteme bağlı yürümeye başlıyor. Bu fark, özellikle büyüme hedefleyen ve kadrosunu genişletmek isteyen firmalar için uzun vadede çok büyük bir kazanım.