Navision ile Finansal Kontrol: Bütçe, Harcama ve Cari Risk Yönetimi

Bir tekstil toptancısı düşünün. Satın alma müdürü malzeme siparişi veriyor, muhasebe bunu haftalar sonra öğreniyor. Bütçenin ne kadarının harcandığını sormak için patronun odasına gitmek gerekiyor. Bu arada bazı müşterilerin vadesi geçmiş faturaları birikmiş ama kimse fark etmemiş. Ay sonu gelince tablolar karmaşıklaşıyor, tartışmalar başlıyor. Böyle bir ortamda finansal kontrolü elle tutmak gerçekten zor.

Navision (kurumsal kaynak planlaması, yani tüm iş süreçlerini tek bir programda birleştiren yazılım), bu karmaşayı düzene sokmak için geliştirilmiş bir bilgisayar sistemi. Programın finansal kontrol tarafı özellikle üç şeyi yapıyor: harcama yetkilendirmesi, bütçe karşılaştırması ve cari risk limiti takibi. Bu üçü bir arada çalışınca, para akışı üzerindeki görünürlük ciddi biçimde artıyor.

Harcama yetkilendirmesi şu anlama geliyor: bir satın alma emri ya da ödeme talebi programa girildiğinde, sistem bunu otomatik olarak ilgili bütçe kalemine bağlıyor. Eğer talep belirlenen yetkinin üzerindeyse, program bir üst onaya gönderiyor. Yönetici bilgisayarından onaylıyor ya da reddediyor. Faks çekmek, koridorda beklemek yok. Tüm onay süreci programın içinde kayıt altına alınıyor. Kimin ne zaman onayladığı, kimin reddettiği hep görünür.

Bütçe karşılaştırması da benzer biçimde çalışıyor. Yılın başında her departman için bütçe rakamları programa girilir. Harcamalar gerçekleştikçe program bunları otomatik olarak bütçeyle karşılaştırır. Satın alma müdürü ekrana baktığında ‘bu ay hammadde bütçesinin yüzde kaçını kullandık’ sorusunun cevabını anında görür. Patron ayrıca sormak zorunda kalmaz; bilgi zaten orada duruyor. Bu, deftere bakıp hesap yapmanın çok daha hızlı bir versiyonu gibi düşünülebilir.

Cari risk limiti (bir müşteri ya da tedarikçi için belirlenen azami borç veya alacak eşiği) meselesi ise birçok KOBİ’nin en çok acı çektiği yerdir. Müşteri iyi ilişkiler gerekçesiyle vadesi geçmiş faturalara rağmen yeni mal alıyor, toplam alacak farkında olmadan şişiyor. Navision’da her cari hesap için limit tanımlanabiliyor. Müşterinin bakiyesi bu sınırı aştığında program uyarı veriyor; hatta yeni sipariş girilmesini engelleyecek şekilde de ayarlanabiliyor. Bu bir güvenlik kilidi gibi çalışıyor: kapıyı açmadan önce alarm çalıyor.

Pratikte bu mekanizmaların en büyük faydası, sorunları ay sonu değil, o an fark etmek. Vadesi otuz günü geçmiş alacaklar için program bir liste çıkarıyor. Yönetici bu listeye bakarak hangi müşteriyle konuşması gerektiğini biliyor. Borç tarafında da aynı şey geçerli: hangi tedarikçiye ne zaman ödeme yapılacağı, nakit çıkışının önümüzdeki haftalarda nasıl şekilleneceği programdan görülebiliyor. Nakit akışını (işletmeye giren ve çıkan paranın dengesi) yönetmek bu sayede biraz daha elle tutulur hale geliyor.

Elbette her şey kolay değil. Programın bu özelliklerini çalıştırmak için önce bütçe rakamlarının doğru girilmesi, cari limitlerin tek tek tanımlanması ve onay hiyerarşisinin kurulması gerekiyor. Bu kurulum aşaması zaman alıyor ve bir yetkili bayi desteği olmadan tamamlamak güç. Ayrıca personelin programa düzenli ve doğru veri girmesi şart; eksik ya da hatalı giriş yapılırsa sistem doğru uyarı veremiyor. Programın değeri büyük ölçüde veri kalitesine bağlı.

Finansal kontrolü sıkılaştırmayı düşünen bir KOBİ yöneticisi için şu üç soruyu sormak iyi bir başlangıç: Harcama onayları şu an kağıt üzerinde mi yürütülüyor, yoksa kayıt altında mı? Vadesi geçmiş alacakları kaç günde bir kontrol ediyorsunuz? Bütçe ile gerçekleşen harcamayı karşılaştırmak için ne kadar zaman harcıyorsunuz? Bu üç soruya verilen cevaplar, Navision gibi bir programın ne kadar işe yarayacağını büyük ölçüde ortaya koyuyor.


risk yönetimi yalnızca verimlilik gündemiyle ele alınırsa eksik kalır. Müşteri deneyimi, çalışan davranışı, finansal etki ve operasyonel dayanıklılık birlikte değerlendirilmelidir. Çünkü kurumsal teknoloji, tek bir departmanın değil, işletmenin tamamının çalışma biçimini değiştirir.


Gökhan Mercanoğlu
Finans Yönetimi