Sosyal CRM’de Ölçüm: Beğeni Değil İş Sonucu Nasıl Takip Edilir?

Pazarlama toplantısında sosyal medya raporu sunan ekip, haftalık beğeni artışını ve yeni takipçi sayısını büyük bir heyecanla aktarıyor. Yönetim kurulu masasındaki CFO ise tek bir soru soruyor: ‘Bu rakamlar gelirimize ne kattı?’ O soruya verilecek yanıt yoksa, sosyal medya faaliyeti bir maliyet kalemi olmaktan öteye geçemiyor. Türkiye’de Facebook ve Twitter kullanımı hızla yaygınlaşırken, pek çok şirket sosyal varlığını kurdu; ancak bu varlığın iş değerini ölçme konusunda ciddi bir boşluk var. Sosyal CRM kavramı tam da bu noktada devreye giriyor: müşteri ilişkilerini sosyal kanallar üzerinden yönetmek ve bu yönetimin iş sonuçlarına katkısını sayısal olarak ortaya koymak.

Sosyal CRM, geleneksel CRM sisteminin sosyal medya kanallarıyla genişletilmiş halidir. Klasik CRM’de müşteri verisi satış ekibinin sahada topladığı bilgilerden, çağrı merkezi kayıtlarından ve satın alma geçmişinden beslenir. Sosyal CRM’de buna ek olarak müşterinin sosyal platformlardaki davranışı, şikayeti, tavsiyesi ve marka etkileşimi de sisteme dahil edilir. Ancak bu noktada kritik bir ayrım yapılması gerekiyor: sosyal medya aktivitesini takip etmek ile sosyal medyanın iş sonuçlarını ölçmek birbirinden tamamen farklı şeylerdir. Beğeni sayısı bir aktivite metriğidir; müşteri kazanım maliyeti ise bir iş metriğidir. Yönetim raporuna girebilecek olan ikincisidir.

Sosyal yatırımın iş sonucuyla bağlantısını kurmak için önce doğru çerçeveyi oluşturmak gerekiyor. Üç temel ölçüm alanı tanımlanabilir: müşteri kazanımı, müşteri tutundurma ve gelir katkısı. Müşteri kazanımı tarafında sorulması gereken soru şudur: sosyal kanaldan gelen bir potansiyel müşteri, diğer kanallardan gelen müşteriye kıyasla ne kadar maliyetli ve ne kadar kaliteli? Eğer şirketin CRM sistemi müşteri kaynağını kayıt altına alıyorsa, ‘sosyal medya referanslı’ müşterilerin ilk satın alma oranı ve ortalama sipariş değeri hesaplanabilir. Bu analiz, sosyal kanalın satış hunisine gerçek katkısını ortaya koyar.

Müşteri tutundurma boyutunda ise sosyal medyanın çağrı merkezi yükünü azaltıp azaltmadığı ve müşteri memnuniyetine olan etkisi incelenebilir. Bir müşteri şikayetini telefon yerine sosyal platformda dile getirdiğinde ve şirket bu şikayeti hızla çözüme kavuşturduğunda, hem çözüm maliyeti düşüyor hem de müşterinin elde tutulma olasılığı artıyor. Bazı şirketler bu farkı ölçmek için çağrı başına maliyet ile sosyal kanal üzerinden çözülen sorun başına maliyet arasında karşılaştırma yapıyor. Eğer sosyal kanal çözümü daha ucuza geliyorsa ve müşteri memnuniyeti daha yüksekse, bu bulgu yönetim raporuna girebilecek somut bir ROI argümanıdır.

Gelir katkısı tarafında ise işin biraz daha dikkatli kurgulanması gerekiyor. Sosyal medyanın doğrudan satışa dönüşümünü izlemek, özellikle çevrimiçi satış altyapısı olmayan şirketler için güçtür. Ancak dolaylı katkıyı ölçmek mümkün. Örneğin sosyal platformda bir kampanya yürütüldükten sonra mağaza veya bayi trafiğinde gözlemlenen artış, kampanya dönemindeki satış performansıyla ilişkilendirilebilir. Bu ilişkiyi kurmak için satış verisi ile kampanya takvimini aynı tabloda görmek yeterli; karmaşık bir yazılıma gerek yok. Önemli olan, sosyal faaliyetin iş takviminden kopuk bir ayrı dünya gibi yönetilmemesidir.

Ölçüm sistemini kurarken pratikte karşılaşılan en büyük engel, verilerin birbirinden kopuk olmasıdır. Sosyal medya istatistikleri platform tarafında duruyor; müşteri verisi CRM’de; satış rakamları muhasebe veya ERP sisteminde. Bu üç veri kaynağını birleştirmek için ortak bir müşteri tanımlayıcısına ihtiyaç var. Şirketlerin büyük çoğunluğunda bu entegrasyon elle yapılıyor: pazarlama ekibi Excel’de sosyal kampanya verilerini tutuyor, satış ekibi ayrı bir tabloda müşteri kaynağını işliyor. Bu yöntem hata payı yüksek ve sürdürülebilirliği düşük olmakla birlikte, hiç ölçmemekten çok daha iyidir. Ölçüm kültürü önce bu ham yöntemle başlar, zamanla sistemleşir.

KOBİ yöneticisi için pratik karar kriteri şudur: sosyal medya faaliyetinize ayırdığınız bütçeyi ve insan saatini hesaplayın, ardından bu yatırımın müşteri kazanımı, tutundurma ve gelir üzerindeki izini sürmeye çalışın. Eğer bu izi süremiyorsanız, önce ölçüm altyapısını kurun; sonra harcamayı artırın. Beğeni ve takipçi sayısı ekibinizin motivasyonu için anlamlı olabilir, ancak bütçe kararını meşrulaştırmaz. Sosyal yatırımın iş değerini konuşturmak istiyorsanız, müşteri kazanım maliyeti, tutundurma oranı ve gelir katkısı — bu üç rakamı masaya getirin. Geri kalanı ayrıntıdır.


satış otomasyonu projelerinde başarı, başlangıçtaki heyecandan çok sürdürülebilir kullanım disiplinine bağlıdır. Canlıya geçiş bir son değil, gerçek öğrenmenin başladığı noktadır. Kurum ölçer, düzeltir ve sahiplenirse teknoloji yatırım olmaktan çıkar, yönetim kapasitesine dönüşür.


Gökhan Mercanoğlu
CRM ve Müşteri Yönetimi