Bir tekstil firmasında muhasebe müdürü, yeni ERP (kurumsal kaynak planlaması) programının canlıya geçmesinden üç hafta sonra danışmana şunu söylüyor: ‘Aylık satış raporumu alamıyorum, bana yanlış şeyi kurdunuz.’ Danışman ise proje başında imzalanan belgeyi masaya koyuyor; o belgede bu rapor hiç geçmiyor. İki taraf da haklı hissediyor, ama proje çoktan sarpa sarıyor. Bu senaryo Türkiye’deki ERP projelerinde sık yaşanıyor. Çözüm yazılımda değil, projenin ilk haftasında alınan kararlarda gizli.
ERP programları kurulurken herkes ‘sistem her şeyi yapar’ diye düşünür. Satıcı firma da bunu söyler çoğu zaman. Ama bir program ancak ona söyleneni yapar. Hangi raporun, hangi formatta, hangi sıklıkla alınacağı proje başında yazıya dökülmezse, canlıya geçince herkes birbirini suçlar. Muhasebeci ‘yazılım eksik’ der, danışman ‘siz söylemediniz’ der, patron ortada kalır. Bu kavgayı önlemenin tek yolu rapor envanteri çıkarmaktır.
Rapor envanteri şu demek: firmada şu an hangi raporlar kullanılıyor, bunları kim alıyor, ne zaman alıyor ve ne işe yarıyor — bunların hepsini tek tek yazmak. Bunun için karmaşık bir yönteme gerek yok. Bir A4 kağıdına sütunlar çizin: rapor adı, kullanan kişi, alınma sıklığı (günlük/haftalık/aylık), hangi verilerden oluşuyor. Muhasebeciye, depo sorumlusuna, satış müdürüne ayrı ayrı sorun. Her birinin kafasında farklı bir rapor var. Bunları birleştirince gerçek tablo ortaya çıkıyor. Çoğu firmada bu liste on beş ile kırk rapor arasında çıkıyor. Hangilerinin zorunlu, hangilerinin ‘olursa iyi olur’ türünden olduğunu da bu aşamada ayırt etmek gerekiyor.
Listeyi çıkardıktan sonra sıra örnek format mutabakatına geliyor. Bu adım çok atlanan ama çok önemli bir adım. Muhasebeci ‘aylık ciro raporu istiyorum’ dediğinde aklında net bir tablo var. Danışmanın aklında ise başka bir tablo olabilir. İkisi de ‘aylık ciro raporu’ diyor ama aynı şeyi kastetmiyor. Bunu önlemek için şu yapılır: mevcut sistemden veya eski Excel dosyasından o raporun bir örneği alınır, üzerine ‘bu raporda şu sütunlar olsun, bu toplamlar görünsün’ diye elle yazılır ve her iki taraf imzalar. Yazıcıdan çıkmış bir kağıt bile olsa bu mutabakat belgesi projenin en değerli evrakı haline gelir.
Üçüncü adım veri kaynağı doğrulaması. Bir rapor ancak programın içinde o veri varsa üretilebilir. Satış müdürü ‘müşteri bazında karlılık raporu istiyorum’ diyorsa, programın her satışa maliyet bilgisi de girilmesi gerekiyor demektir. Peki firma şu an maliyetleri takip ediyor mu? Ürün bazında maliyet hesaplaması yapılıyor mu? Bu soruları proje başında sormak gerekiyor. Sonradan anlaşılıyor ki birçok firmada bu veriler hiç girilmiyor. Dolayısıyla istenen rapor teknik olarak mümkün değil — yazılımın suçu yok, veri yok. Veri kaynağı doğrulaması yapılmadan hazırlanan rapor listesi kâğıt üzerinde kalır.
Bu üç adımı uygulamak teoride kolay görünüyor ama pratikte direnç var. Firma yöneticileri ‘bunları oturup yazacak zamanımız yok, siz zaten biliyorsunuzdur’ diyor. Danışmanlar ise ‘müşteri ne istediğini söylesin, biz yapalım’ diyor. İkisi de işin bu kısmından kaçıyor. Sonuç: canlıya geçince kriz. Üstelik proje süresi uzuyor, ekstra iş çıkıyor, ek ücret tartışması başlıyor. Oysa başta iki günlük bir toplantı ve birkaç sayfalık belge bu sorunların büyük çoğunluğunu ortadan kaldırıyor. Faks veya yüz yüze toplantıyla bile bu mutabakat sağlanabiliyor; bunun için özel bir araca gerek yok.
ERP programına yatırım yapan bir KOBİ (küçük ve orta büyüklükteki işletme) yöneticisinin proje başında danışmana şunu sorması gerekiyor: ‘Rapor listemi yazılı olarak teslim edecek misiniz, örnek formatları onaylayacak mısınız, hangi raporun hangi veriye ihtiyaç duyduğunu gösterecek misiniz?’ Bu üç soruya ‘evet’ cevabı alınamıyorsa sözleşmeye bu maddelerin eklenmesi şart. Canlıya geçince ‘istediğim raporu alamıyorum’ demek yerine, başta ‘istediğim raporlar bunlar’ demek hem zamandan hem paradan hem de sinirden tasarruf ettirir.